<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="es">
	<id>https://guanches.org/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Pozo</id>
	<title>Pozo - Historial de revisiones</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://guanches.org/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=Pozo"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://guanches.org/index.php?title=Pozo&amp;action=history"/>
	<updated>2026-05-01T07:30:49Z</updated>
	<subtitle>Historial de revisiones de esta página en la wiki</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.45.1</generator>
	<entry>
		<id>https://guanches.org/index.php?title=Pozo&amp;diff=133807&amp;oldid=prev</id>
		<title>Atamankad en 18:47 16 ago 2021</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://guanches.org/index.php?title=Pozo&amp;diff=133807&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-08-16T18:47:46Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;&lt;/p&gt;
&lt;table style=&quot;background-color: #fff; color: #202122;&quot; data-mw=&quot;interface&quot;&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-marker&quot; /&gt;
				&lt;col class=&quot;diff-content&quot; /&gt;
				&lt;tr class=&quot;diff-title&quot; lang=&quot;es&quot;&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;← Revisión anterior&lt;/td&gt;
				&lt;td colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;&quot;&gt;Revisión del 18:47 16 ago 2021&lt;/td&gt;
				&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l5&quot;&gt;Línea 5:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 5:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Pozos en Canarias ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Pozos en Canarias ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El pozo es el sistema de captación de aguas subterráneas más numeroso en Canarias. El segundo es la [[galería filtrante|galería]]. Un pozo es una perforación vertical que se hace en la tierra a través de la cual se llega a las aguas almacenadas en el subsuelo o acuífero. El agua hallada es subida a la superficie a través de dispositivos mecánicos, desde los simples tornos que se usaban en la antigüedad hasta todo tipo de bombas y motores para extraer el agua. Gran Canaria es la isla con más número de pozos, también es el sistema de captación de aguas subterráneas predominante en Lanzarote y Fuerteventura.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El pozo es el sistema de captación de aguas subterráneas más numeroso en Canarias. El segundo es la [[galería filtrante|galería]]. Un pozo es una perforación vertical que se hace en la tierra a través de la cual se llega a las aguas almacenadas en el subsuelo o acuífero. El agua hallada es subida a la superficie a través de dispositivos mecánicos, desde los simples tornos que se usaban en la antigüedad hasta todo tipo de bombas y motores para extraer el agua. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Gran Canaria&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;es la isla con más número de pozos, también es el sistema de captación de aguas subterráneas predominante en &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Lanzarote&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]] &lt;/ins&gt;y &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[&lt;/ins&gt;Fuerteventura&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;]]&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Historia ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;== Historia ==&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Inmediatamente después de la Conquista se comenzó a construir pozos, entre finales del siglo XV y mediados del XVI se trajeron profesionales, especialmente de Madeira, para construir pozos y demás obras hidráulicas. Al principio se perforaban muy cerca los núcleos poblacionales, destinados fundamentalmente a uso doméstico. Éstos tenían unas profundidades entre 6 y 12 metros y un diámetro de tan solo 1 o 2 metros. Para extraer el agua bastaba un simple torno. Con el aumento de la demanda de agua para abastecer los huertos y la ganadería, se intensificaron las explotaciones de los pozos y se instalaron las primeras norias para elevar el agua, que datan del siglo XVI. Los pozos se generalizaron, especialmente en Gran Canaria, entre finales del siglo XIX y principios del XX, a razón de la enorme demanda de agua que requería la agricultura de exportación. Con ello se desarrollaron todo tipo de artilugios mecánicos para extraer el agua de los pozos. a finales del siglo XX muchos pozos dejaron de ser productivos, fuentes y manantiales que habían fluido desde hacía miles de años se secaron y los pozos eran cada vez más profundos, ante un ritmo de descenso del nivel freático, la profundidad donde se encuentra el acuífero, de 5 metros por año.&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== Construcción ==&lt;/del&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Inmediatamente después de la Conquista se comenzó a construir &lt;/ins&gt;pozos, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;entre finales del siglo XV y mediados &lt;/ins&gt;del &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;XVI se trajeron profesionales, especialmente &lt;/ins&gt;de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Madeira]]&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;para construir pozos &lt;/ins&gt;y &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;demás obras hidráulicas&lt;/ins&gt;. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Al principio se perforaban muy cerca los núcleos poblacionales, destinados fundamentalmente &lt;/ins&gt;a &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;uso doméstico. Éstos tenían unas profundidades entre 6 y 12 metros &lt;/ins&gt;y un diámetro de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;tan solo &lt;/ins&gt;1 &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;o 2 &lt;/ins&gt;metros. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Para extraer el agua bastaba un simple torno. Con el aumento de la demanda de agua para abastecer &lt;/ins&gt;los &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;huertos y la ganadería, se intensificaron las explotaciones &lt;/ins&gt;de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;los &lt;/ins&gt;pozos &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;y se instalaron las primeras norias para elevar el agua&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;que datan del siglo XVI&lt;/ins&gt;. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Los &lt;/ins&gt;pozos &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;se generalizaron, especialmente en Gran Canaria, entre finales del siglo XIX y principios del XX&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;a razón de la enorme demanda de agua que requería la agricultura &lt;/ins&gt;de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;exportación&lt;/ins&gt;. &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Con ello &lt;/ins&gt;se &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;desarrollaron todo tipo de artilugios mecánicos para extraer el agua de los pozos. a finales del siglo XX muchos pozos dejaron &lt;/ins&gt;de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ser productivos&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;fuentes y manantiales &lt;/ins&gt;que &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;habían fluido desde hacía miles de años &lt;/ins&gt;se &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;secaron y los pozos eran cada vez más profundos&lt;/ins&gt;, &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ante un ritmo &lt;/ins&gt;de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;descenso del [[nivel freático]]&lt;/ins&gt;, la &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;profundidad donde &lt;/ins&gt;se &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;encuentra &lt;/ins&gt;el &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;acuífero&lt;/ins&gt;, de &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;5 metros por año&lt;/ins&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;La captación mediante &lt;/del&gt;pozos &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;es el sistema más extendido en todo el mundo&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;sin embargo las peculiaridades geológicas &lt;/del&gt;del &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Archipiélago Canario ha generado un tipo &lt;/del&gt;de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;«pozo canario» con ciertas peculiaridades en cuanto a diámetros&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;profundidades &lt;/del&gt;y &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;combinación con otros métodos de captación&lt;/del&gt;. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Los pozos excavados son perforados &lt;/del&gt;a &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;mano o mediante explosivos &lt;/del&gt;y &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;tienen &lt;/del&gt;un diámetro &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;mínimo &lt;/del&gt;de 1&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;,5 &lt;/del&gt;metros. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;En Canarias &lt;/del&gt;los &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;pozos excavados pueden ser denominados &lt;/del&gt;de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;2 maneras según sus características: &lt;/del&gt;pozos &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ordinarios o pozos convencionales&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;también llamados canarios&lt;/del&gt;. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt; Los &lt;/del&gt;pozos &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ordinarios tienen poca profundidad&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;apenas una decena &lt;/del&gt;de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;metros&lt;/del&gt;. &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Los convencionales o canarios &lt;/del&gt;se &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;caracterizan por tener un diámetro amplio, &lt;/del&gt;de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;unos 3 metros&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;lo &lt;/del&gt;que &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;permite combinarlo con galerías. Su excavación &lt;/del&gt;se &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;realiza con explosivos&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;lo cual entraña cierto peligro. La perforación &lt;/del&gt;de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;los barrenos se realiza con un martillo neumática&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;una vez se ha realizado &lt;/del&gt;la &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;voladura, &lt;/del&gt;se &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;evacúan los gases, &lt;/del&gt;el &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;polvo y los escombros. En terrnos poco sólidos es necesario revestir la obra con piedra&lt;/del&gt;, &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;ladrillos o cemento para evitar el derrumbe &lt;/del&gt;de &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;las paredes&lt;/del&gt;.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-added&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== Funcionamiento ==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=== Construcción ===&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;La captación mediante pozos es el sistema más extendido en todo el mundo, sin embargo las peculiaridades geológicas del Archipiélago Canario ha generado un tipo de «pozo canario» con ciertas peculiaridades en cuanto a diámetros, profundidades y combinación con otros métodos de captación. Los pozos excavados son perforados a mano o mediante explosivos y tienen un diámetro mínimo de 1,5 metros. En Canarias los pozos excavados pueden ser denominados de 2 maneras según sus características: pozos ordinarios o pozos convencionales, también llamados canarios.  Los pozos ordinarios tienen poca profundidad, apenas una decena de metros. Los convencionales o canarios se caracterizan por tener un diámetro amplio, de unos 3 metros, lo que permite combinarlo con galerías. Su excavación se realiza con explosivos, lo cual entraña cierto peligro. La perforación de los barrenos se realiza con un martillo neumática, una vez se ha realizado la voladura, se evacúan los gases, el polvo y los escombros. En terrenos poco sólidos es necesario revestir la obra con piedra, ladrillos o cemento para evitar el derrumbe de las paredes.&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;== Funcionamiento &lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;=&lt;/ins&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El 80% de los recursos hidráulicos con los que cuenta Canarias proceden del subsuelo, parte de esta agua ha sido explotada mediante pozos. Antiguamente lo habitual para extraer el agua de los pozos era usar la energía de los animales o molinos que aprovechaban la energía del viento. Luego se implantaron otros mecánicos propulsados por máquinas de vapor y más adelante por motores de combustión.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El 80% de los recursos hidráulicos con los que cuenta Canarias proceden del subsuelo, parte de esta agua ha sido explotada mediante pozos. Antiguamente lo habitual para extraer el agua de los pozos era usar la energía de los animales o molinos que aprovechaban la energía del viento. Luego se implantaron otros mecánicos propulsados por máquinas de vapor y más adelante por motores de combustión.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l19&quot;&gt;Línea 19:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 20:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El primer pozo importante con un extraordinario mecanismo para elevar las aguas se construyó a principios de 1850 por el Conde de la Vega Grande en Jinámar (Gran Canaria) y aún esta construcción se encuentra en pie. La denominada Noria de Jinámar estaba constituida por un sistema de cigüeñales-vástagos que movían, accionadas por animales, tres bombas de pistón.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;El primer pozo importante con un extraordinario mecanismo para elevar las aguas se construyó a principios de 1850 por el Conde de la Vega Grande en Jinámar (Gran Canaria) y aún esta construcción se encuentra en pie. La denominada Noria de Jinámar estaba constituida por un sistema de cigüeñales-vástagos que movían, accionadas por animales, tres bombas de pistón.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;== &lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Referencias &lt;/del&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;==&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;= Bibliografía =&lt;/ins&gt;==&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;GONZÁLEZ, J. (2012): VALORACIÓN DEL PATRIMONIO HIDRAULICO EN GRAN CANARIA: PRESAS, ESTANQUES, POZOS, GALERÍAS, CANALES Y TUBERÍAS. Las Palmas de G.C.: ULPGC.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;GONZÁLEZ, J. (2012): VALORACIÓN DEL PATRIMONIO HIDRAULICO EN GRAN CANARIA: PRESAS, ESTANQUES, POZOS, GALERÍAS, CANALES Y TUBERÍAS. Las Palmas de G.C.: ULPGC.&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot; id=&quot;mw-diff-left-l36&quot;&gt;Línea 36:&lt;/td&gt;
&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-lineno&quot;&gt;Línea 37:&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;http://elpais.com/diario/1993/01/17/espana/727225201_850215.html&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;http://elpais.com/diario/1993/01/17/espana/727225201_850215.html&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;== Referencias ==&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;{{referencias}}&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;br&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Template:Creditos-UCTICEE-mitca}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;{{Template:Creditos-UCTICEE-mitca}}&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;El &lt;/del&gt;agua]][[Categoría:&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Etnografía&lt;/del&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;−&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:&lt;del style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;UCTICEE&lt;/del&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Categoría:Etnografía]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Hidrografía]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Categoría:Infraestructuras hidráulicas]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Categoría:Depósitos de &lt;/ins&gt;agua]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Arquitectura del agua]]&lt;/ins&gt;&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;[[Categoría:Pozos y simas| &lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt; &lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td colspan=&quot;2&quot; class=&quot;diff-side-deleted&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td class=&quot;diff-marker&quot; data-marker=&quot;+&quot;&gt;&lt;/td&gt;&lt;td style=&quot;color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;&quot;&gt;&lt;div&gt;[[Categoría:&lt;ins style=&quot;font-weight: bold; text-decoration: none;&quot;&gt;Minería&lt;/ins&gt;]]&lt;/div&gt;&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;

&lt;!-- diff cache key mencey_mencey_guanchesorg-enciclopedia_:diff:1.41:old-133805:rev-133807:php=table --&gt;
&lt;/table&gt;</summary>
		<author><name>Atamankad</name></author>
	</entry>
	<entry>
		<id>https://guanches.org/index.php?title=Pozo&amp;diff=133805&amp;oldid=prev</id>
		<title>Atamankad: Página creada con «{{CanariWiki}}  Un &#039;&#039;&#039;pozo&#039;&#039;&#039; es un agujero, excavación o túnel vertical que perfora la tierra, hasta una profundidad suficiente para alcanzar lo que se busca, sea la res…»</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://guanches.org/index.php?title=Pozo&amp;diff=133805&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2021-08-16T18:43:42Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;Página creada con «{{CanariWiki}}  Un &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;pozo&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; es un agujero, excavación o túnel vertical que perfora la tierra, hasta una profundidad suficiente para alcanzar lo que se busca, sea la res…»&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;Página nueva&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{CanariWiki}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
Un &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;pozo&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; es un agujero, excavación o túnel vertical que perfora la tierra, hasta una profundidad suficiente para alcanzar lo que se busca, sea la reserva de [[agua subterránea]] de una [[capa freática]] o fluidos como el petróleo. Construidos con desarrollo y forma cilíndrica —en la mayoría de los casos—, se suelen asegurar sus paredes con ladrillo, piedra, cemento o madera, para evitar su deterioro y derrumbe, que podrían causar el taponamiento del pozo.&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cita libro|autor=VVAA|título=Enciclopedia Universal Sopena Tomo II|año=1969|editorial=Ramón Sopena|ubicación=Barcelona|id=Depósito legal B 12.873}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Pozos en Canarias ==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El pozo es el sistema de captación de aguas subterráneas más numeroso en Canarias. El segundo es la [[galería filtrante|galería]]. Un pozo es una perforación vertical que se hace en la tierra a través de la cual se llega a las aguas almacenadas en el subsuelo o acuífero. El agua hallada es subida a la superficie a través de dispositivos mecánicos, desde los simples tornos que se usaban en la antigüedad hasta todo tipo de bombas y motores para extraer el agua. Gran Canaria es la isla con más número de pozos, también es el sistema de captación de aguas subterráneas predominante en Lanzarote y Fuerteventura.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Historia ==&lt;br /&gt;
Inmediatamente después de la Conquista se comenzó a construir pozos, entre finales del siglo XV y mediados del XVI se trajeron profesionales, especialmente de Madeira, para construir pozos y demás obras hidráulicas. Al principio se perforaban muy cerca los núcleos poblacionales, destinados fundamentalmente a uso doméstico. Éstos tenían unas profundidades entre 6 y 12 metros y un diámetro de tan solo 1 o 2 metros. Para extraer el agua bastaba un simple torno. Con el aumento de la demanda de agua para abastecer los huertos y la ganadería, se intensificaron las explotaciones de los pozos y se instalaron las primeras norias para elevar el agua, que datan del siglo XVI. Los pozos se generalizaron, especialmente en Gran Canaria, entre finales del siglo XIX y principios del XX, a razón de la enorme demanda de agua que requería la agricultura de exportación. Con ello se desarrollaron todo tipo de artilugios mecánicos para extraer el agua de los pozos. a finales del siglo XX muchos pozos dejaron de ser productivos, fuentes y manantiales que habían fluido desde hacía miles de años se secaron y los pozos eran cada vez más profundos, ante un ritmo de descenso del nivel freático, la profundidad donde se encuentra el acuífero, de 5 metros por año.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Construcción ==&lt;br /&gt;
La captación mediante pozos es el sistema más extendido en todo el mundo, sin embargo las peculiaridades geológicas del Archipiélago Canario ha generado un tipo de «pozo canario» con ciertas peculiaridades en cuanto a diámetros, profundidades y combinación con otros métodos de captación. Los pozos excavados son perforados a mano o mediante explosivos y tienen un diámetro mínimo de 1,5 metros. En Canarias los pozos excavados pueden ser denominados de 2 maneras según sus características: pozos ordinarios o pozos convencionales, también llamados canarios.  Los pozos ordinarios tienen poca profundidad, apenas una decena de metros. Los convencionales o canarios se caracterizan por tener un diámetro amplio, de unos 3 metros, lo que permite combinarlo con galerías. Su excavación se realiza con explosivos, lo cual entraña cierto peligro. La perforación de los barrenos se realiza con un martillo neumática, una vez se ha realizado la voladura, se evacúan los gases, el polvo y los escombros. En terrnos poco sólidos es necesario revestir la obra con piedra, ladrillos o cemento para evitar el derrumbe de las paredes.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Funcionamiento ==&lt;br /&gt;
El 80% de los recursos hidráulicos con los que cuenta Canarias proceden del subsuelo, parte de esta agua ha sido explotada mediante pozos. Antiguamente lo habitual para extraer el agua de los pozos era usar la energía de los animales o molinos que aprovechaban la energía del viento. Luego se implantaron otros mecánicos propulsados por máquinas de vapor y más adelante por motores de combustión.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== ¿Sabías qué? ==&lt;br /&gt;
El primer pozo importante con un extraordinario mecanismo para elevar las aguas se construyó a principios de 1850 por el Conde de la Vega Grande en Jinámar (Gran Canaria) y aún esta construcción se encuentra en pie. La denominada Noria de Jinámar estaba constituida por un sistema de cigüeñales-vástagos que movían, accionadas por animales, tres bombas de pistón.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== Referencias ==&lt;br /&gt;
GONZÁLEZ, J. (2012): VALORACIÓN DEL PATRIMONIO HIDRAULICO EN GRAN CANARIA: PRESAS, ESTANQUES, POZOS, GALERÍAS, CANALES Y TUBERÍAS. Las Palmas de G.C.: ULPGC.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
GONZÁLEZ, R. (1993). &amp;quot;Recursos y usos del agua en Tenerife y Gran Canaria&amp;quot;. Estudios geográficos (0014-1496), 54 (213), p. 601.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
SUÁREZ, F. (2005): Estrategias y arquitecturas del agua en Gran Canaria (siglos XV-XX). Crónicas de Canarias, nº1. págs. 13-38. Visto en: &amp;lt;nowiki&amp;gt;https://dialnet.unirioja.es&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
El agua y las infraestructuras en el medio subterráneo. (2009). Madrid, ES: Instituto Geológico y Minero de España. Visto en: &amp;lt;nowiki&amp;gt;http://www.ebrary.com&amp;lt;/nowiki&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
VV.AA. (2005): Guía del patrimonio etnográfico de Gran Canaria. Las Palmas de G.C.: Cabildo de G.C. Patrimonio histórico.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=22&amp;amp;idcap=93&amp;amp;idcon=538&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://agrega.educacion.es/repositorio/21062013/94/es_2013062112_9112914/agua_canarias/agua_canarias/el_aprovechamiento_de_las_aguas_subterrneas.html&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
http://elpais.com/diario/1993/01/17/espana/727225201_850215.html&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Template:Creditos-UCTICEE-mitca}}&lt;br /&gt;
[[Categoría:El agua]][[Categoría:Etnografía]]&lt;br /&gt;
[[Categoría:UCTICEE]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>Atamankad</name></author>
	</entry>
</feed>